Avrupa havacılık endüstrisi, Orta Doğu’dan kaynaklanan jeopolitik riskler ve artan maliyet baskıları ile ciddi bir tehdit altına girdi. CNBC televizyonuna konuşan Michael O’Leary, havacılık sektörünün yakıt maliyetlerindeki ani artışlar yüzünden zor bir dönemden geçtiğini ifade etti. Uçak yakıtı (Jet A-1) fiyatlarının varil başına 80 dolardan 150 doların üzerine çıkmasına dikkat çeken O’Leary, “Eğer fiyatlar yaz aylarında bu seviyelerde kalmaya devam ederse, Avrupa’daki havayolu şirketlerinin birer birer iflas ettiklerine tanık olacağız.” diye uyardı.
Ryanair’in CEO’su O’Leary, şirketinin yakıt ihtiyacının yüzde 80’inde fiyat sabitlemesi yaparak kendini koruduğunu vurguladı. Ancak diğer havayolu şirketlerinin zayıf sabitleme pozisyonları nedeniyle ciddi finansal zorluklar yaşayacaklarını öngördüğünü belirtti. O’Leary, Ryanair’in güçlü finansal yapısını kullanarak bilet fiyatlarını rekabetçi bir seviyede tutacağını ve bu durumun rakipleri üzerinde baskıyı daha da artıracağını ifade etti.
Haziran ayı için öngörülen jet yakıtı tedarik krizinin, yakıt şirketlerinden gelen olumlu bilgiler sonucunda azalma gösterdiğini belirten O’Leary, tedarikçilerle yapılan görüşmelere dayanarak haziran sonuna kadar bir kesinti beklemediklerini söyledi. O’Leary, “Hürmüz Boğazı’nın en kısa sürede trafiğe açılması gerekiyor. İngiltere gibi Kuveyt petrolüne bağımlı olan pazarlarda risk azalsa da durumun hassasiyetini koruduğunu unutmamak gerekir.” dedi.
Hürmüz Boğazı’ndaki blokaj, maliyetleri ciddi şekilde artırdı. 28 Şubat’ta patlak veren çatışmalar ve stratejik öneme sahip bu boğazın kapatılması, Avrupa enerji piyasaları ve havacılık sektörü üzerinde büyük etkiler yarattı. Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) verilerine göre, jet yakıtı fiyatları hızla yükselerek 27 Şubat’ta varil başına 99,4 dolardan, 3 Nisan’da yüzde 110 artışla 209 dolara fırladı. Kuzeybatı Avrupa’da, fiyatların navlun ve sigorta dahil 216,9 dolara kadar çıktığı kaydedildi. 24 Nisan itibarıyla fiyatlar 179,46 dolara gerilese de kriz öncesi seviyelerin çok üzerinde seyretmeye devam ediyor.
Orta Doğu’daki istikrarsızlık, sadece jet yakıtı değil, doğal gaz ve ham petrol fiyatlarını da etkiliyor. Avrupa Birliği, savaşın başladığı günden bu yana enerji ithalatı konusunda yaklaşık 24 milyar avro ek maliyetle karşı karşıya kaldı.
Avrupa havayolu şirketleri, artan maliyetler nedeniyle operasyonel stratejilerini revize ediyor. Uçak yakıtı ihtiyacının yaklaşık yüzde 70’ini kendi kaynakları ile karşılayabilen Avrupa Birliği rafinerileri, tedarik zincirindeki kırılma nedeniyle “kıtlık” riski ile karşılaşıyor. Yakıt maliyetlerinin iki katına çıkması, havayolu şirketlerini kapasite düşürmeye ve toplu uçuş iptallerine zorladı.
Alman hava yolu şirketi Lufthansa, yakıt tasarrufu hedefleri doğrultusunda ekim ayına kadar 20 bin kısa mesafeli uçuşu iptal etti. İngiltere merkezli EasyJet, mart ayında 25 milyon sterlin ek yakıt faturası ödemek zorunda kaldığını bildirdi. Yılın ilk yarısında 540 ile 560 milyon sterlin arasında zarar bekleyen şirket, kapasite azaltımının yanı sıra bilet fiyatlarında artış sinyalleri veriyor. İskandinavya Havayolları (SAS), maliyet artışları nedeniyle bin uçuşu iptal ederken, Hollandalı KLM ise kapasitesini 80 uçuş düşürme kararı aldı.
